Hoeveel VRAM heb je nodig in 2026? Gaming en lokale AI

• Instellingen wegen zwaarder dan resolutieVan 1080p naar 4K kost 1 à 3 GB extra. Van lage naar maximale instellingen vaak meer.
• 8 GB volstaat niet voor maxAcht van negen recente games gaan op 1440p met maximale instellingen boven 8 GB (TechPowerUp).
• Ray tracing verraadt tekortEen 5060 Ti 8 GB verliest 24% op de 16 GB-versie met ray tracing op 1440p, en 45% op 4K.
• Onze vuistregel1080p: 8 à 12 GB. 1440p: 12 GB. 4K: 16 GB. Lokale AI: 16 à 24 GB of meer.

Hoe werkt VRAM en wanneer loopt het vol?

VRAM is het geheugen op je videokaart. Daar staan de textures, de geometrie, schaduwkaarten, de gegevens voor ray tracing en de beelden die de kaart aan het opbouwen is. Past niet alles, dan schuift de kaart data door naar het gewone werkgeheugen via de PCIe-bus. Die is een pak trager: PCIe 4.0 x16 haalt zo’n 32 GB/s per richting, terwijl het geheugen van een RTX 5060 Ti 448 GB/s haalt en dat van een RTX 5090 1.792 GB/s.

Het gevolg zie je zelden in de gemiddelde fps. Die blijft vaak netjes, terwijl de 1%-lows instorten, textures wazig blijven of het beeld hapert wanneer je een nieuwe zone binnenloopt. Sommige games verlagen ook stilletjes de texturekwaliteit om binnen het budget te blijven. Daarom zegt een fps-gemiddelde weinig over VRAM-tekort; ray tracing en hoge resoluties maken het wel zichtbaar, zoals je verderop ziet.

VRAM-verbruik per game: negen recente titels

TechPowerUp meet in elke game-review hoeveel videogeheugen een game in beslag neemt per resolutie en instelling. We zetten de cijfers van negen recente games naast elkaar, gemeten op een RTX 5090 met 32 GB. Belangrijk: een game reserveert op zo’n kaart meer dan strikt nodig, dus lees dit als bovengrens. De vorige versie van deze pagina toonde metingen die we niet zelf gedaan hebben; Hardwired heeft geen testlab (hoe we werken), dus die tabel is vervangen door deze gelinkte cijfers.

Omgerekend van de MB-waarden van TechPowerUp (1 GB = 1.024 MB). De laatste kolom is de zwaarste stand die TechPowerUp per game mat: ray tracing, path tracing, frame generation of een groter texturebudget, afhankelijk van de game.

Wat valt op? De resolutie weegt minder dan je denkt. Van 1080p naar 4K kost bij dezelfde instellingen 1,1 à 3,0 GB extra. De instellingen wegen zwaarder: op de laagste stand bleven dezelfde games op 1080p tussen 3,9 en 7,6 GB. Ray tracing, path tracing en frame generation leggen er op 4K nog eens 1 à 5,6 GB bovenop, met Resident Evil Requiem (path tracing) als uitschieter. Het meeste geheugen win je dus met de texture-instelling, niet met een lagere resolutie.

8 tegen 16 GB: dezelfde chip, ander geheugen

De zuiverste test voor VRAM is dezelfde GPU met verschillend geheugen. Die bestaat: de RTX 5060 Ti en de RX 9060 XT zijn er allebei in 8 en 16 GB. In de testsuite van TechPowerUp (juni 2026, 25 games) zijn de twee 5060 Ti’s zonder ray tracing op 1080p en 1440p even snel. Zet je ray tracing aan, dan zakt de 8 GB-versie weg: 24% trager op 1440p en 45% op 4K (ray-tracingtest).

TechPowerUp zelf is mild over 8 GB: in zijn conclusie bij de RX 9070 GRE noemt het 8 GB voor 1080p en 1440p "voldoende voor vrijwel alle games", zeker met upscaling, en het prijsverschil "te groot om zomaar te negeren". Dat klopt voor wie instellingen wil bijsturen. Wie ray tracing wil of een kaart vier jaar houdt, koopt beter 16 GB. Een uitgewerkte vergelijking tussen 12 en 16 GB lees je in RTX 5060 Ti vs RTX 4070.

VRAM-budget per scherm: de beslistabel

Uit de negen games hierboven volgt een eenvoudige regel. Neem het hoogste cijfer dat je waarschijnlijk tegenkomt, en tel er een beetje marge bij voor games die nog moeten verschijnen. Speel je vooral esports zoals Counter-Strike 2 of Valorant, dan is geheugen zelden het probleem; kies dan op rekenkracht. Twijfel je over je resolutie, lees dan eerst 1080p vs 1440p vs 4K.

Houd je een kaart vier jaar of langer, neem dan één stap meer dan de tabel zegt. Games worden zwaarder, en geheugen kun je achteraf niet bijsteken.

Steam Hardware Survey 2026: 16 GB is de grootste groep

In juli 2026 werden kaarten met 16 GB voor het eerst de grootste groep op Steam: 25,9% van de systemen, net voor 8 GB met 25,32%, volgens Tom’s Hardware. In juni stond 16 GB nog op 24,50%. Het verschil is klein en Steam meet niet de hele markt, maar de richting is duidelijk. Ontwikkelaars mikken op wat spelers hebben, en dat schuift richting 16 GB.

Tegelijk werd geheugen in 2026 fors duurder door de vraag van AI-datacenters. Het verschil tussen de 8 en 16 GB-versie van dezelfde kaart is in België groot: op 24 september 2026 kostte de goedkoopste RTX 5060 Ti 8 GB €489 en de 16 GB-versie €729 bij Megekko. Meer over die prijsstijging lees je in GPU- en RAM-prijzen stijgen in 2026.

Hoe herken je VRAM-tekort?

Niet aan de gemiddelde fps, die kan netjes blijven terwijl je kaart het geheugen niet rondkrijgt. Let op deze signalen. Zie je ze, verlaag dan eerst de texturekwaliteit: dat bespaart het meeste geheugen met het minste zichtbare verlies.

• Wazige textures die pas na een paar seconden scherp worden, of helemaal niet.
• Haperingen bij nieuwe zones of snelle camerabewegingen, terwijl de gemiddelde fps goed blijft.
• Slechte 1%-lows: het verschil tussen gemiddelde fps en 1%-low wordt ineens veel groter.
• Textures van ultra naar high lost het op: dan was geheugen de bottleneck, niet de rekenkracht.
• Ray tracing aan doet meer pijn dan verwacht: zoals bij de 8 GB-kaarten hierboven.

Meten kan gratis met de overlay van de NVIDIA-app, AMD Adrenalin of MSI Afterburner met RivaTuner. Kijk naar de frametime-grafiek, niet alleen naar het VRAM-getal: dat toont gereserveerd geheugen, niet wat de game echt nodig heeft.

Hoeveel VRAM heb je nodig voor lokale AI?

Voor lokale AI is VRAM wel een harde grens: een taalmodel dat niet in het geheugen past, wordt traag of start niet. Een bruikbare vuistregel volgt uit de modelgroottes in de Ollama-bibliotheek: de standaardversies (4-bit gekwantiseerd) wegen ongeveer 0,6 GB per miljard parameters. Tel daar wat marge bij voor de context, het "werkgeheugen" van een gesprek, dat groeit met de lengte van je prompt en antwoorden.

Voor beeldgeneratie gelden andere cijfers. Het basismodel van Stable Diffusion XL is 6,9 GB en draait vlot op een kaart met 8 à 12 GB. FLUX.1 dev is in volle precisie 23,8 GB, zonder de tekstencoders. Met minder dan 24 GB gebruik je een gekwantiseerde versie, met wat kwaliteitsverlies.

Praktisch: voor een chatbot van 8 à 14 miljard parameters volstaat 12 à 16 GB. Wil je modellen van 27 tot 32 miljard parameters of FLUX in hoge kwaliteit, dan heb je 24 GB of meer nodig. Dat betekent in 2026 een RTX 5090 (32 GB) of een tweedehands kaart met 24 GB; de RTX 5080 heeft maar 16 GB. Wat een gebruikte RTX 4090 of RX 7900 XTX vandaag kost, lees je in RX 7900 XTX vs RTX 4090.

Welke kaart koop je voor jouw VRAM-budget?

Hieronder de goedkoopste kaarten op voorraad per geheugenklasse, met de prijs bij Megekko op 24 september 2026 (tenzij anders vermeld). De prijzen schommelen sterk in 2026; euro per frame en de beste keuze per budget houden we bij in de GPU-koopgids per budget.

Twijfel je over het juiste moment om te upgraden, lees dan wanneer je je GPU upgradet.

Bronnen

• TechPowerUp, VRAM-metingen in de game-reviews van Battlefield 6, Borderlands 4, Resident Evil Requiem, The Last of Us Part 2, Control Resonant, Forza Horizon 6, Assassin’s Creed Shadows, DOOM: The Dark Ages en Crimson Desert
• TechPowerUp: gemiddelde fps, 2026 GPU-testsuite (juni 2026)
• TechPowerUp: ray-tracingprestaties
• TechPowerUp: conclusie over 8 en 12 GB
• Tom’s Hardware: Steam Hardware Survey juli 2026
• Wikipedia: GeForce RTX 50 series (geheugenbandbreedte)
• Ollama-modelbibliotheek: Llama 3.1, Qwen3, Gemma 3, Llama 3.3 (bekeken op 24 september 2026)
• Hugging Face: Stable Diffusion XL base 1.0 en FLUX.1 dev (bestandsgroottes)
• Winkelprijzen: Megekko en Alternate.be, bekeken op 24 september 2026